ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ ĐỒNG NAI

Triết học Mác – Lênin là một môn học giữ vai trò hết sức quan trọng trong hệ thống giáo dục Việt Nam, góp phần định hướng tư tưởng và phương pháp luận cho sinh viên. Tuy nhiên, việc giảng dạy bộ môn này thường bị đánh giá là khô khan, khó tiếp cận, dẫn đến sự thụ động của người học. Vì vậy, đổi mới và sáng tạo phương pháp trong giảng dạy Triết học Mác – Lênin là một yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục, giúp sinh viên tiếp thu kiến thức một cách chủ động và hứng thú hơn.

Phương pháp giảng dạy khác nhau của mỗi giảng viên ảnh hưởng đến hiệu quả chất lượng môn học. Phương pháp giảng dạy của giảng viên có tác động tích cực hoặc chưa tích cực đến cách học của sinh viên. Trong đó, có khá nhiều trường hợp sinh viên thích học môn Triết học Mác-Lênin lại xuất phát từ các phương pháp của giảng viên Triết học.

Để tăng tính hấp dẫn, không nhàm chán, tạo sự hứng thú cho người học trong việc học tập môn học Triết học Mác – Lênin, giảng viên trong quá trình giảng dạy của mình có áp dụng một số phương pháp dạy học môn triết học ở trường ĐHCN Đồng Nai như sau:

Một là, nâng cao năng lực giảng viên

Để nâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng môn học triết học Mác – Lênin thì trước hết người giảng viên cần phải có kiến thức đa dạng, phong phú. Tăng cường tự học, thường xuyên cập nhật kiến thức thực tiễn đa dạng phong phú, sự biến đổi của nền kinh tế, chính trị, xã hội, khoa học, công nghệ, vấn đề thời sự không chỉ trong nước mà trên thế giới. Tuỳ từng đối tượng sinh viên mà có thể linh động sử dụng các phương pháp giảng dạy khác nhau. Ví dụ đối với sinh viên khoa tài chính - kế toán đưa ra các ví dụ liên quan đến tài chính, chẳng hạn: Ảnh hưởng của lạm phát, khủng hoảng tài chính đến nền kinh tế theo góc nhìn biện chứng; đối với sinh viên khoa công nghệ thông tin có thể lấy ví dụ về tác động của AI, blockchain… để sinh viên thấy gần gũi hơn trong quá trình học tập….

Bên cạnh đó, giảng viên cần cập nhật những tri thức lý luận mới, đường lối, quan điểm của Đảng. Thường xuyên nâng cao nhận thức về vai trò, ý nghĩa của môn học, thực hiện các biện pháp tạo hứng thú, tăng cường định hướng, hướng dẫn người học trong nhận thức, hoạt động thực tiễn và trong đấu tranh tư tưởng, lý luận.

Hai là, phát huy các yếu tố thúc đẩy giảng dạy tích cực phát huy năng lực người học

+ Tạo hứng thú cho sinh viên trong các buổi học

Trước tới giờ phần lớn sinh viên đều lo ngại và cảm thấy sợ hãi khi nhắc tới môn học Triết học Mác – Lênin. Nhiều người mặc định rằng đây là một môn học khô

khan, cứngnhắc và khó tiếp thu. Để xoá bỏ đi những mặc định đó thì ngay từ đầu buổi học giảng viên phải tạo ra hứng thú cho người học bằng nhiều cách thức khác nhau. Trước hết giảng viên dành khoảng 15 phút để tạo sự thân thiện với sinh viên bằng cách giới thiệu về bản thân và làm quen với sinh viên.

Trong quá trình giảng dạy tạo môi trường học tập thoải mái, không áp lực và căng thẳng. Tổ chức xen kẽ các hoạt động nhóm, các hoạt động giải trí để người học có thể kết nối, thể hiện quan điểm của mình đối với giảng viên và các thành viên khác. Đưa ra những câu chuyện dí dỏm, những truyền thuyết câu ca dao tục ngữ, vấn đề tình yêu, gia đình, kinh tế, xã hội lồng ghép vào nội dung bài học. Khi giảng dạy về quy luật lượng - chất, giảng viên có thể đưa ra vấn đề: Khi bạn thích một người, ban đầu chỉ là cảm tình nhỏ, nhưng nếu ngày nào cũng nhắn tin, quan tâm, giúp đỡ thì dần dần "lượng" tình cảm tích lũy và đến một ngày "chất" thay đổi – từ thích thành yêu. Ngược lại, nếu trong một mối quan hệ, ngày nào cũng cãi nhau, hiểu lầm, không quan tâm, thì lượng tiêu cực dần dần tích lũy và đến một lúc nào đó mối quan hệ tan vỡ.

+ Vận dụng linh hoạt các phương pháp giảng dạy

Ngoài việc giảng dạy với các phương pháp dạy học truyền thống như trực quan, thuyết trình, đàm thoại, thì giảng viên còn có các phương pháp dạy học tích cực để phát huy ưu thế của môn học.

Khuyến khích học viên tham gia thảo luận, tranh luận, và phản biện để họ có thể hiểu sâu sắc hơn các lý thuyết và vận dụng chúng vào thực tiễn. Giáo viên đặt ra các câu hỏi mở để kích thích sinh viên suy nghĩ phản biện và phân tích các quan điểm triết học từ nhiều góc độ khác nhau. Ví dụ khi giảng phần biện chứng và siêu hình giáo viên phân tích, đưa ra ví dụ cho sinh viên hiểu về biện chứng và siêu hình sau đó đặt câu hỏi cho sinh viên: Trong đời sống, có những trường hợp nào mà tư duy siêu hình có thể mang lại lợi ích?

Phương pháp giảng dạy tương tác: Sử dụng các phương pháp như thảo luận nhóm, thảo luận lớp học, hoặc các bài tập tình huống để khuyến khích sinh viên tham gia tích cực vào quá trình học tập. Giao nhiệm vụ nghiên cứu các chủ đề triết học gắn với thực tế xã hội, yêu cầu sinh viên tự tìm tòi và trình bày kết quả nghiên cứu. Ví dụ trong bài về Quy luật phủ định của phủ định, giảng viên đưa ra tình huống và đặt câu hỏi cho sinh viên: Trải qua nhiều thế kỷ, phương tiện giao tiếp của con người đã thay đổi từ thư tay → điện thoại bàn → điện thoại di động → smartphone. Mặc dù công nghệ ngày càng hiện đại, nhưng một số người vẫn thích viết thư tay hoặc dùng điện thoại cục gạch vì cảm thấy nó có giá trị riêng. Câu hỏi thảo luận: 1. Hiện tượng trên có thể được phân tích theo quy luật phủ định của phủ định như thế nào?

2. Bạn có thể tìm thêm ví dụ trong xã hội thể hiện quy luật này?

Liên hệ thực tiễn: Kết nối các khái niệm triết học Mác – Lênin với các sự kiện, vấn đề xã hội, và kinh tế hiện tại. Điều này giúp sinh viên thấy được sự liên quan và ứng dụng của triết học trong cuộc sống hàng ngày. Ví dụ trong khi giảng dạy về phần Lý luận nhận thức, giảng viên liên hệ thực tế: Ngày nay, mạng xã hội (Facebook,

TikTok, YouTube) trở thành nguồn thông tin chính của nhiều người. Tuy nhiên, thông tin trên mạng rất đa dạng, bao gồm cả tin tức chính xác và tin giả (fake news). Nhiều người dễ dàng tin vào thông tin sai lệch mà không kiểm chứng. Từ đó giảng viên đặt câu hỏi thảo luận: Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, làm thế nào để nhận thức đúng đắn trong bối cảnh thông tin tràn lan?

Tạo môi trường học tập sáng tạo: Tạo điều kiện cho sinh viên tự do khám phá, đặt câu hỏi, và đưa ra ý tưởng mới. Khuyến khích họ sáng tạo trong cách tiếp cận và giải quyết các vấn đề triết học. Thay vì chỉ tiếp thu kiến thức một chiều, sinh viên được khuyến khích đặt câu hỏi phản biện về các vấn đề triết học. Ví dụ trong nội dung quy luật mâu thuẫn: Nếu mâu thuẫn là nguồn gốc của sự phát triển, tại sao con người thường cố gắng tránh xung đột?

Giảng viên còn có thể cho phép sinh viên thể hiện quan điểm cá nhân bằng nhiều hình thức sáng tạo. Không chỉ dừng lại ở bài kiểm tra viết, trắc nghiệm sinh viên có thể trình bày hiểu biết của mình qua tranh vẽ, video, meme, kịch ngắn, podcas, status để tranh luận về triết học. Ví dụ, "Quy luật lượng - chất" giảng viên có thể yêu cầu sinh viên làm video về sự thay đổi nhỏ trong thói quen học tập dẫn đến sự tiến bộ lớn.

+ Ứng dụng công nghệ trong giảng dạy:

Sử dụng các công cụ và phần mềm học trực tuyến như video, đồ họa, và các nền tảng tương tác để minh họa và giải thích các khái niệm triết học một cách trực quan và sinh động.

Sử dụng bài giảng điện tử, đa phương tiện: Bài giảng thiết kế chủ yếu trên phần mềm powerpoint, canvas. Bài giảng có sự kết hợp hình ảnh, video, đồ họa minh họa các khái niệm trừu tượng, giúp sinh viên dễ dàng hình dung và tiếp cận nội dung bài học.

Tích hợp lớp học trực tuyến: Đối với các lớp học trực tuyến, hiện nay nhà trường đang áp dụng phần mềm Microsoft Teams để giảng dạy, hỗ trợ sinh viên trong việc học tập từ xa. Đồng thời bên cạnh đó nhà trường có hệ thống canvas giúp giảng viên có thể đưa các bài giảng, tài liệu liên quan đến môn học lớp học và thông qua đó sinh viên có thể tìm kiếm các thông tin liên quan trong quá trình học tập.

Ngoài ra trong quá trình giảng dạy giảng viên có thể tận dụng các công cụ hỗ trợ học tập như Kahoot, Quizizz để tạo các bài kiểm tra nhanh, tăng tính tương tác và phản hồi tức thời.

+ Đa dạng hoá tài liệu giảng dạy: Ngoài tài liệu chính là Giáo trình Triết học Mác – Lênin dành cho bậc đại học hệ không chuyên lý luận chính trị - Nxb. Chính trị quốc gia sự thật xuất bản năm 2021 thì còn sử dụng nhiều nguồn tài liệu khác nhau như sách, bài báo, phim tài liệu, và các bài giảng trực tuyến để học viên tiếp cận triết học từ nhiều góc độ khác nhau.

Ba là, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá năng lực của người học

Ngoài việc giảng viên cần nâng cao năng lực, phát huy các yếu tố thúc đẩy giảng dạy tích cực phát huy năng lực người học thì một điều quan trọng để nâng cao

chất lượng đó là việc đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá trong việc giảng dạy môn triết học Mác – Lênin. Điều này giúp giảng viên đánh giá đúng năng lực và vận dụng triết học của sinh viên, không chỉ ghi nhớ lý thuyết. Tạo động lực học tập, tránh tình trạng học thuộc, đối phó. Phát triển tư duy phản biện, sáng tạo, khuyến khích sinh viên đưa ra quan điểm cá nhân, đồng thời tăng tính thực tiễn, giúp sinh viên thấy được ứng dụng của triết học trong đời sống.

Để thực hiện được điều này, trước hết, giảng viên kiểm tra đánh giá sinh viên trong suốt quá trình. Thay vì chỉ dựa vào bài kiểm tra cuối kỳ, có thể đánh giá sinh viên liên tục trong suốt học kỳ thông qua các hình thức như: Bài tập thảo luận nhóm: Chia lớp thành nhóm nhỏ (4-6 người), mỗi nhóm thảo luận về một chủ đề triết học và trình bày trước lớp; Bài tập tình huống (Case Study - Problem-Based Learning), giảng viên đưa ra một tình huống thực tế và yêu cầu sinh viên phân tích dưới góc độ triết học. Thứ hai, kiểm tra đánh giá thông qua công nghệ. Sinh viên làm bài trắc nghiệm trên Kahoot hoặc Quizizz với câu hỏi dạng lựa chọn, dạng đúng/sai, câu hỏi điền khuyết, câu hỏi tình huống... Thứ 3, kiểm tra đánh giá kết hợp lý thuyết và thực tiễn: Giáo viên ra các dạng đề thi kết hợp các câu hỏi trắc nghiệm và câu hỏi lý thuyết liên hệ thực tiễn.

Ngoài các yếu tố trên thì chất lượng bài giảng của giảng viên còn có một số yếu tố khác cũng có tác động tới như: khả năng thuyết trình, đối tượng người học, môi trường giảng dạy…

Như vậy, việc đổi mới và sáng tạo trong giảng dạy Triết học Mác – Lênin không chỉ giúp tăng cường tính hấp dẫn của bộ môn mà còn nâng cao năng lực tư duy phản biện, sáng tạo của sinh viên. Để tạo động lực học tập và giúp sinh viên nhận thức rõ giá trị của triết học trong đời sống thì mỗi giảng viên cần nâng cao năng lực, phát huy các yếu tố giảng dạy tích cực, linh hoạt áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, kết hợp lý luận với thực tiễn, trong quá trình giảng dạy cần chú trọng đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá năng lực của người học. Đổi mới không chı̉ là một yêu cầu tất

yếu mà còn là trách nhiệm của mọi nhà giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, đáp ứng những đòi hỏi của thời đại mới.

ThS. Nguyễn Thị Thuỳ - Giảng viên khoa Khoa học cơ bản